Prowadzenie własnego biznesu wymaga uwzględniania nie tylko stawek PIT, ale również zasad naliczania składki zdrowotnej. W 2026 roku nie są to już „nadchodzące” regulacje: od lutego wzrosła minimalna podstawa składki dla przedsiębiorców na skali i podatku liniowym, a ryczałtowcy płacą składkę według nowych kwot zależnych od przychodu. Wybór formy opodatkowania warto więc poprzedzić porównaniem podatku, składki zdrowotnej, kosztów i dostępnych ulg. Liczą się też termin wyboru formy i możliwość wspólnego PIT.
Jak nowa wysokość składki zdrowotnej zmienia opłacalność ryczałtu?
W 2026 r. składka zdrowotna na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych wynosi miesięcznie 498,35 zł przy przychodach do 60 tys. zł, 830,58 zł po przekroczeniu 60 tys. zł do 300 tys. zł oraz 1495,04 zł powyżej 300 tys. zł. Po przekroczeniu progu w rozliczeniu rocznym wyższa składka jest należna za każdy miesiąc prowadzenia działalności. Przydatnym wsparciem w bieżących wyliczeniach przychodów może być darmowy program do PIT. Od przychodu można odliczyć 50 proc. zapłaconych składek zdrowotnych. Ryczałt warto więc porównywać z innymi formami z uwzględnieniem także stawki właściwej dla rodzaju działalności. Koszty firmy nie pomniejszają podstawy ryczałtu.
Jak podatek liniowy wypada przy składce zdrowotnej w 2026 roku?
Podatek liniowy wynosi 19% dochodu, a składka zdrowotna co do zasady 4,9% podstawy ustalanej z dochodu z poprzedniego miesiąca. Od lutego 2026 r. minimalna składka wynosi jednak 432,54 zł. Zapłacone składki zdrowotne można odliczyć od dochodu albo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, łącznie do limitu 14 100 zł w 2026 r. Nie oznacza to jednak, że podatek liniowy jest automatycznie korzystniejszy od skali lub ryczałtu. Wynik zależy od wysokości dochodu, kosztów, ulg oraz sytuacji rodzinnej przedsiębiorcy.
Główne elementy, które warto uwzględnić przy podatku liniowym, to:
- Stawka PIT 19% niezależnie od wysokości dochodu.
- Składka zdrowotna 4,9% dochodu, z ustawowym minimum.
- Limit 14 100 zł dla odliczenia składek lub ujęcia ich w kosztach.
Bieżące śledzenie zmian legislacyjnych ułatwia portal podatkowy, na którym można znaleźć informacje pomocne przy rozliczeniach. Warto jednak opierać kalkulację na własnych prognozach przychodów, kosztów i dochodu oraz uwzględniać roczne rozliczenie składki zdrowotnej. Przy podatku liniowym nie ma kwoty wolnej od podatku ani wspólnego rozliczenia z małżonkiem na takich zasadach jak przy skali. Ostateczne porównanie powinno więc obejmować nie tylko bieżące przelewy do ZUS, lecz także podatek należny za cały rok i możliwe odliczenia. W przeciwieństwie do ryczałtu składka nie zmienia się skokowo po przekroczeniu progów przychodu, ale jej wysokość rośnie wraz z dochodem, z zachowaniem minimum.
Czym kierować się wybierając formę opodatkowania firmy?
Przy skali podatkowej przedsiębiorca płaci PIT według stawek 12% i 32% oraz korzysta z kwoty wolnej 30 tys. zł. Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy ustalanej z dochodu z poprzedniego miesiąca, przy czym od lutego 2026 r. nie może być niższa niż 432,54 zł. Zapłaconej składki nie można odliczyć od dochodu ani podatku. Skala może natomiast pozwalać na wspólne rozliczenie z małżonkiem i korzystanie z ulg, jeśli podatnik spełnia ustawowe warunki.
Przy porównaniu form warto uwzględnić przychód, koszty, dochód, składkę zdrowotną oraz przysługujące preferencje. Trzeba też pamiętać o terminie wyboru: podatek liniowy lub ryczałt wybiera się co do zasady do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania pierwszego przychodu w roku, a przy pierwszym przychodzie w grudniu – do końca roku. Po upływie tego terminu sam wzrost lub spadek dochodów w 2026 r. co do zasady nie pozwala dowolnie zmienić formy opodatkowania w trakcie roku. Dlatego decyzję na kolejny rok najlepiej oprzeć na prognozie całorocznej, a nie na pojedynczym miesiącu. W kalkulacji warto uwzględnić roczne rozliczenie składki, dostępne ulgi oraz terminy.
